Minister Kołodko w swojej kolejnej reformie systemu podatkowego zapowiada  między innymi likwidację kwoty wolnej od podatku i wprowadzenie zamiast niej stawki zerowej dla najuboższych (chodzi o podatek dochodowy od osób fizycznych). Warto się zastanowić, jaka jest różnica pomiędzy kwotą wolną i stawką zerową i o co w tym wszystkim chodzi.

    Obecnie skala podatkowa na podstawie art. 27 UOPDoF jest następująca :

Gwoli ścisłości powyższy wzór nie jest do końca poprawnie sformułowany. Aby był poprawny, pierwszy wiersz powinien mieć postać "19% podstawy obliczenia minus kwota 530 zł 08 gr, ale nie mniej niż zero". Gdyby się bowiem literalnie stosować do Art. 27, wówczas podatnicy osiągający dochody poniżej 2.789,89 zł powinni dostawać z urzędu skarbowego zwrot podatku. Ponieważ ustawa obowiązuje już 11 lat i podatnicy ci żadnych zwrotów nie dostają ani się o nie nie dopominają, można przyjąć że wszyscy (i podatnicy i fiskus) umówili się w niepisany sposób, że taką właśnie postać ma wspomniany artykuł.

    Każdy, kto miał kiedykolwiek w życiu styczność z matematyką na poziomie szkoły średniej zauważy natychmiast, że powyższa tabela mogłaby być skonstruowana trochę inaczej, a efekt byłby ten sam:

W tym momencie widać od razu, że w Polsce mamy cztery stawki podatkowe, a nie trzy i że stawka zerowa istnieje od początku obowiązywania ustawy. Tylko z powodu matematycznego niechlujstwa w sformułowaniu Art. 27 wszyscy mówią o trzech stawkach i kwocie wolnej, zamiast po prostu o czterech stawkach. W takim razie dlaczego profesor Grzegorz Kołodko proponuje zastąpić kwotę wolną stawką zerową, skoro w praktyce oznacza to to samo? Otóż prawdopodobnie istota pomysłu tkwi w sformułowaniu "dla najuboższych". Istniałyby więc dwie kategorie podatników - "najubożsi" i "nienajubożsi" i dwie różne metody na liczenie podatków. Można domniemywać, że tabela wyglądałaby wtedy tak:

gdzie P1 < P2 < P3 - progi podatkowe, a S2 < S3 < S4 - stawki procentowe (S1 jest równe zero). Tymczasem  elementarna logika, zdrowy rozsądek nakazywałyby (i tak jest obecnie) aby postać tabeli była następująca:

Jaka jest zasadnicza różnica pomiędzy "tabelą Kołodki" a "zdroworozsądkową" ? Otóż według tej pierwszej podatek jako funkcja podstawy ma punkt nieciągłości. Podatnik, który w ciągu roku osiągnął dochód w wysokości P1 nie zapłaci nic, natomiast ten, który zarobił złotówkę lub nawet grosz więcej zapłaci S2% całej podstawy. Konkretnie na dzień dzisiejszy podatek od 2.789,89 zł wynosiłby zero, a od 2.789,90 zł już 530 zł 08 gr. I to jest patologia tego pomysłu.

Marek Ćwikłowski